Šta je gastroezofagealna refluksna bolest (GERB)?

Gastroezofagealna refluksna bolest (GERB) je danas najčešće oboljenje gornjeg digestivnog trakta. Usled širokog spektra stanja koja se pripisuju refluksu, još uvek ne postoji prava definicija ove bolesti. Američko udruženje gastroenterologa (ACG) definiše GERB kao “simptome ili oštećenje sluzokože nastalo usled patološkog refluksa želudačnog sadržaja u jednjak“. Sa druge strane stručni konsenzus, poznatiji kao Montrealska klasifikacija defniše GERB kao “stanje koje nastaje kada refluks želudačnog sadržaja uzrokuje problematične simptome i/ili komplikacije”. Ipak komplikacije nastale zbog GERB-a mogu nastati čak i kad kod bolesnika ne postoji tipični simptomi. Akronim GERB se koristi u kliničkoj praksi kao pojam koji obuhvata sve kliničke aspekte gastroezofagealne refluksne bolesti, bilo da se odnosi na njenu simptomatologiju ili oštećenja uzorokovana patološkim refluksom želudačanog sadržaja u jednjak.

Pojam gastroezofagijalnog refluksa (GER) objašnjava se kao retrogradno pomeranje sadržaja iz želuca u jednjak bez naprezanja, i ne predstavlja oboljenje već normalan, fiziološki proces. Epizode fiziološkog refluksa se javlajaju nakon jela, kratkog su trajanja, uglavnom ne stvaraju ozbiljnije simptome i izuzetno retko se javljaju tokom sna. Sa druge strane patološki, štetan refluks je povezan sa simptomima i/ili oštećenjem sluzokože završnog dela jednjaka, često praćenim noćnim epizodama osećaja gorušice. Kiselinski refluks postaje gastroezofagealna refluksna bolest (GERB) kada uzrokuje uznemiravajuće simptome i/ili oštećenje jednjaka.

Oštećenja jednjaka koja povezujemo sa GERB-om su zapaljenje sluzokože jednjaka (refluksni ezofagitis), suženje jednjaka izazvano želudačnom kiselinom i Barrett-ov jednjak. Na kraju, kao najdramatičnija posledica višegodišnje refluksne bolesti može nastati karcinom jednjaka.

Sta je Barrett-ov jednjak?

Patološki refluks se karakteriše učestalim epizodama refluksa (> 50 epizoda / 24 h), dužeg trajanja (> 3 epizode duže od 5 minuta), sa povećanim kiselinskim vremenom (pH < 4 u periodu > 4% / 24 h), koje se mogu javiti tokom dana i/ili noći, i mogu uzrokovati simptome i oštećenje sluzokože jednjaka.

U poslednjoj deceniji, počela je da se posvećuje sve veća pažnja gastroezofagealnoj refluksnoj bolesti, prevashodno zbog porasta njene učestalosti i uticaja na kvalitet svakodnevnog života. Ovaj pojačani fokus pripisuje se nekolicini faktora koje možemo svesti u sledeću sentencu: GERB je čest problem modernog čoveka, potencijalno može dovesti do ozbiljnih medicinskih komplikacija, a troškovi lečenja koji uključuju dijagnostiku, lečenje i prevenciju oboljenja vremenom postaju sve veći.

Svetska prevalenca GERB-a
Svetska prevalenca GERB-a

Koliko je GERB česta pojava?

GERB kao veoma složen proces, danas predstavlja jedno od najčešćih oboljenja čovečanstva. Smatra se da preko 20% odrasle populacije bar jednom mesečno ima simptome GERB-a, dok kod oko 5% ovo stanje značajno remeti kvalitet života i može dovesti do ozbiljnih komplikacija.

Raspon prevalence (ukupan broj obolelih osoba u odnosu na celu populaciju) GERB-a u svetu značajno varira. Danas se smatra da prevalenca GERB u Severnoj Americi iznosi čak oko 28 %, Australiji 23 %, Evropi 15 % (sa rasponom od 9 do 26 % pri čemu je veća u Severnoj Evropi), Bliskom istoku 12 %, dok je  najniža u istočnoj Aziji gde iznosi svega oko 10 %. Takođe, evidentan je trend ka povećanju prevalence u SAD u odnosu na Evropu, kao i na povećanje prevalence u severnoj u odnosu na južnu Evropu. Sa druge strane incidenca (broj novoobolelih osoba na godinu dana) u SAD i Evropi u proseku iznosi 5 na 1000 stanovnika.

Endoskopski verifikovano zapaljenje sluzokože jednjaka (erozivni ezofagitis) postoji kod oko 7 % stanovnika Severne Amerike, dok u Evropi stepen prevalence ovog oboljenja varira od 2 do 10 %. Erozivni ezofagitis je prisutan kod oko 20 % osoba koje imaju osećaj gorušice najmanje jednom nedeljno. Dokazano je da godišnja incidenca GERB-a sa komplikacijama dramatično raste nakon 40-te godine života, kao i da je tri puta češća kod muškaraca. Poslednjih 30 godina u SAD je primećeno postojanje direktne suprotne korelacije učestalosti ulkusne bolesti i GERB-a. Dok se incidenca duodenalnih ulkusa u poslednje tri decenije prošlog veka smanjila za četiri puta, u istom periodu incidenca refluksne bolesti se čak ušestostručila i nalazi se u eksponencijalnom rastu. Početkom druge polovine prve dekade XXI veka u Evropi oko 20 miliona ljudi boluje od GERB-a (prevalenca od 15 %), uključujući sve forme manifestacija, pri čemu se godišnje samo na njihovo lečenje potroši oko 8 milijardi €.