Barrett-ov jednjak

Barrett-ov jednjak (BJ) predstavlja pojavu specifičnog metaplastičnog cilindričnog epitela u bilo kojoj dužini koji zamenjuje pločastoslojevitu sluzokožu koja normalno pokriva jednjak. Značaj ovog oboljenja ogleda se u činjenici da se iz njega može razviti karcinom. BJ predstavlja komplikaciju GERB-a, i u svojoj osnovi predstavlja priču o ranom otkrivanju, prevenciji, lečenju i praćenju, odnosno izuzetno ozbiljan pristup ovom sve više prisutnom kliničkom problemu. Pojam BJ je eponim (naziv nastao po osobi) nastao po Norman-u Barrett-u (1903–1979) velikom hirurgu i jednom od osnivača grudne hirurgije u Velikoj Britaniji. Barrett je 1950. godine prvi put opisao entitet postojanja cilindrične sluzokože na završnom delu jednjaka.

Učestalost

BJ se češće javlja u razvijenijim zemljama i danas od ovog oboljenja boluje 2 % svetske populacije, odnosno čak oko 7 % osoba starijih od 40 godina. Procenjuje se da kod 12 % bolesnika sa dijagnostikovanim GERB-om postoji Barrett-ov jednjak. Takodje, kod 20 % bolesnika starijih od 50 godina kod kojih se načini endoskopija iz bilo kog razloga, dijagnostikuje se Barrett-ov jednjak.

Iako će manje od 1% (0.3 – 2%) bolesnika sa BJ razviti karcinom, sam rizik za nastanak karcinoma u odnosu na opštu populaciju je 20 puta veći. Adenokarcinom završnog dela jednjaka danas predstavlja malignitet sa najbržom stopom rasta u zapadnom svetu, od preko 300% za poslednjih 20 godina, i jedan je od najčešćih uzroka mortaliteta medju karcinomima. Visoka prevalenca ovog oboljenja govori nam da ukoliko dijagnostikujemo Barrett-ov jednjak, neophodno je prisupiti praćenju i lečenju, odnosno moramo delovati preventivno.

Epidemiologija Barrett-ovog jednjaka

Epidemiologija

U brojnim zemljama postoje preporuke za rutinsko izvođenje endoskopije gornjeg digestivnog trakta (suverena metoda u otkrivanju BJ) kod svih odraslih osoba starijih od 45 – 50 godina. Veliki broj ovih sistematskih endoskopija dovodi do činjenice da se Barrett-ov jednjak često otkriva i kod bolesnika koji nemaju simptome GERB-a. Ovakav pristup problemu ima za rezultat i često otkrivanje malignih tumora jednjaka u ranoj fazi, kada je ova bolest još uvek izlečiva. Danas postoje veoma efikasne endoskopske metode za uklanjanje BJ, pre svega radiofrekventna endoskopska ablacija.

Faktori rizika za nastanak BJ
Gorušica simptomi duži od 10 godina, velike hernije hijatusa jednjaka
Godine sredovečni i stariji (prosečno 55 godina)
Pol muški pol 3 x češće, bela rasa
Način života pušači i osobe sa povećanom telesnom težinom.

Barrett-ov jednjak se najčešće dijagnostikuje kod osoba koje imaju dugogodišnju gastroezofagealnu refluksnu bolest (GERB).  Tokom trajanja simptoma GERB-a, dugotrajno delovanje želudačne kiseline i sadržaja dvanaestopalačnog creva dovodi do oštećenja sluzokože jednjaka u smislu zapaljenja, ali takođe može dovesti do genetskih promena koje uzrokuju transformaciju ćelija. 

Etiologija

Naročit značaj u procesu nastanka BJ ima sadržaj dvanaestopalačnog creva (bilijarni sadržaj). Sastojci sadržaja dvanaestopalačnog creva poput žučnih soli i lizolecitina su veoma značajni u procesu nastanka BJ iz razloga što deluju istovremeno sa želudačnim. Želudačni sadržaj, s jedne strane razara zdravu pločastoslojevitu sluzokožu jednjaka, dok žučne soli istovremeno direktno utiču na matične ćelije jednjaka da stvaraju drugu, otporniju vrstu sluzokože. Tkivo završnog dela jednjaka tokom ovog procesa poprima drugačiji izgled i to više nije tipično, normalno tkivo jednjaka, već se ono pretvara u tkivo tankog creva. Ovakva promena tkiva jednjaka se zove “intestinalna metaplazija” ili Barrett-ov jednjak.

Uporedna anatomija i histiologija zdravog i Barrett-ovog jednjaka
Uporedna anatomija i histiologija zdravog i Barrett-ovog jednjaka

Činjenica da je sluzokoža BJ otpornija na dejstvo želudačne kiseline od normalne sluzokože jednjaka, jasno ukazuje da se ovakva sluzokoža razvija kao zaštitni mehanizam u cilju očuvanja samog jednjaka. Problem nastaje jer ćelije cilindrične sluzokože BJ poseduju povećan rizik od transformacije, zbog čega se BJ smatra prekanceroznom lezijom. Pojam prekancerozne lezije označava činjenicu da se iz promene po tipu BJ mogu razviti premaligne (displastične) i maligne promene, odnosno adenokarcinom završnog dela jednjaka.

Klasifikacija

Postoje tri osnovna oblika ili “tipa” Barrett-ovog jednjaka, u zavisnosti od patohistološkog nalaza. Tipovi Barrett-ovog jednjaka su podeljeni u sekvenci metaplazija – displazija – karcinom na:

  • intestinalnu metaplaziju (IM) bez displazije
  • IM sa displazijom niskog stepena (DNS)
  • IM sa displazijom visokog stepena (DVS)

“Displazija” predstavlja strukturne nepravilnosti tkiva ili ćelije koje su slične ćelijama karcinoma. Iako prisustvo displazije niskog stepena povećava mogućnost nastanka adenokarcinoma karcinoma to se ne smatra karcinomom. Sa druge strane displazija visokog stepena se može smatrati karcinomom u slučaju da postoje znaci invazije tkiva.