Otežano gutanje

Otežano gutanje (disfagija) predstavlja dominantan klinički simptom kod većine bolesnika sa oboljenjima jednjaka. Ovaj simptom predstavlja ili osećaj otežanog započinjanja akta gutanja (kada se naziva orofaringealna visoka disfagija) ili osećaj da hrana i tečnosti zastaju u njihovoj pasaži od ustado želuca (ezofagealna niska disfagija). Prema tome, disfagija predstavlja osećaj neadekvatnog prolaska progutanog sadržaja.

Osnovu u daljem lečenju predstavlja odluka da li je disfagija orofaringealnog ili ezofagealnog porekla. Ova razlika se može načiniti sa velikom sigurnošću (80-85 %) samo na osnovu simptoma samih bolesnika. Pojedina oboljenja mogu dati oba tipa disfagije tako da je njihova pažljiva procena i adekvatna dijagnostika neophodna.

Najčešći uzroci otežanog gutanja
Problemi sa zubima
Sistemska oboljenja koja zahvataju nerve koji kontrolišu mišiće ždrela i jednjaka
Funkcionalna oboljenja jednjaka (ahalazija, difuzni spazam, divertikulumi i dr)
Gastroezofagealna refluksna bolest praćena zapaljenskim suženjem jednjaka
Tumori grla
Tumori jednjaka i gornjeg dela želuca

Otežano gutanje se može manifestovati isključivo za čvrstu odnosno tečnu hranu ili kao njihova kombinacija.

U slučaju kada je disfagija praćena i brzim gubitkom u telesnoj težini (više od 10 kg za 3 meseca), ona se naziva progresivnom. Ovakva pojava disfagije smatra se alarmantnim simptomom jer je tada uglavnom uzrokovana tumorskim procesima na jednjaku.

Procenjuje se da je disfagija prisutna i kod oko 10 % pacijenata sa blažim i srednjim stepenom jačine GERB-a, dok se u težim formama komplikovanog GERB-a javlja kod preko 80% pacijenata. U ranim formama GERB-a (pre nastanka suženja lumena) moguće objašnjenje za postojanje disfagije je prisutvo ezofagitisa sa posledičnim edemom sluzokože jednjaka, što je mehanička opstrukcija prolasku hrane. Oslabljen motilitet tela jednjaka (inefektvni motilitet jednjaka) mogao bi da bude drugo racionalno objašnjenje za visoku incidencu disfagije kod pacijenta sa GERB-om. Otežano gutanje kod bolesnika sa GERB-om najčešće nastaje zbog zapaljenskog oštećenja jednjaka kiselinom, i njegovim posledičnim sužavanjem, odnosno poremećajem normalne funkcije pražnjenja (peristaltike) jednjaka.

Kod bolesnika sa ahalazijom disfagija stalno napreduje, odnosno kaže se da je progredijentna. Prisutna je kako za tečnosti tako i za čvrstu hranu. U oko 20 % bolesnika sa ahalazijom prisutna je tzv. paradoksalna disfagija kada bolesnici lakše uzimaju čvrtu hranu nego tečnosti.

Postojanje hernije hijatusa jednjaka takođe može da dovede do simptoma disfagije, efektom kompresije dijafragmalnog hijatusa na želudac i nastanka mehaničke prepreke normalnom pražnjenju.

Disfagija se može različito manifestovati, najčešće u zavisnosti od nivoa na kom se javlja poremećaj. Pacijenti mogu imati različitu percepciju simptoma, te je detaljno ispitivanje od strane specijalizovanih lekara obavezno.

Simptomi otežanog gutanja
Spor unos hrane
Jedan zalogaj se guta više puta
Stalno podrigivanje tokom jela
Pojačano slivanje pljuvačke
Osećaj da se hrana lepi u jednjaku, osećaj knedle u grlu
Osećaj punoće u grudima nakon obroka
Kašalj i zagrcnjavanje tokom jela ili neposredno nakon jela
Učestale respiratorne infekcije
Često pljuvanje i povraćanje
Pojava hrane i tečnosti na nos u toku ili nakon jela
Nevoljno vraćanje penušavog sadržaja na usta

Afagija (nemogućnost gutanja) najčešće se javlja kod malignih oboljenja koja u potpunosti sužavaju lumen jednjaka, izrazitih zapaljenskih suženja jednjaka ili usled opstrukcije jednjaka stranim telom.

Odinofagija (bolno gutanje) predstavlja karakterističan simptom za nerefluksni, najčešće bakterijski, gljivični ili virusni ezofagitis čiji su uzroci uglavnom monilijaza ili herpes. Ovaj simptom se takođe može javiti i kod peptičnih ulkusa jednjaka (Barrett-ov jednjak).

Simptomi udruženog bolnog i otežanog gutanja u velikom broju slučajeva su manifestacije eozinofilnog ezofagitisa.

Komplikacije disfagije

Otežano gutanje dovodi često do pothranjenosti i opšte slabosti organizma. Takođe, nemogućnost adekvatnog gutanja nekada dovodi aspiracije hrane i tečnosti što može dovesti do nastanka posebno teškog oblika zapaljenja pluća (pneumonije).