Gastroezofagealna refluksna bolest

Gastroezofagealna refluksna bolest (GERB) se definiše kao skup zabrinjavajućih simptoma i/ili oštećenja uzrokovanih refluksom želudačnog sadržaja, gastroezofagealnim refluksom (GER-om) u jednjak. GERB je danas najčešće oboljenje gornjeg digestivnog trakta. GER, takođe poznat i kao kiselinski ili acidni refluks, se javlja kada se želudačni sadržaj vraća u jednjak i/ili usta. GER se definiše se kao retrogradno pomeranje sadržaja iz želuca u jednjak bez naprezanja, i ne predstavlja oboljenje već normalan, fiziološki proces.  Uopšteno posmatrano pod GERB-om se podrazumevaju simptomi bolesnika koji ukazuju na postojanje refluksa ili njenih komplikacija, ali ne i uvek sa zapaljenjem sluzokože jednjaka. 

GERB predstavlja nemogućnost normalne antirefluksne barijere da zaštiti distalni jednjak od patološkog gastroezofagealnog refluksa. Patološki refluks se karakteriše učestalim epizodama refluksa, dužeg trajanja, sa povećanim kiselinskim vremenom, koje se mogu javiti tokom dana i/ili noći, i mogu uzrokovati simptome i oštećenje sluzokože jednjaka. Količina kiselinskog refluksa potrebna da izazove GERB je individualna. Generalno, oštećenje jednjaka se češće javlja kada je refluks učestaliji, sadržaj izrazito kiseo, ili kada jednjak nije sposoban da adekvatno izbaci kiselinu iz sebe. GERB predstavlja spektar oboljenja koja uglavnom stvaraju simptome gorušice (pyrosis) ili regurgitacije (regurgitatio), ali i povraćanje i otežano ili bolno gutanje. Refluks želudačnog sadržaja može oštetiti glasne žice uzrokujući promuklost ili dovesti inhalacije u pluća (aspiracija).

Učestalost GERB-a

GERB danas predstavlja jedno od najčešćih oboljenja čovečanstva. Danas u zapadnom svetu oko 22 % osoba oseća gorušicu ili regurgitaciju najmanje jednom mesečno, dok oko 16 % ima mesečni osećaj samo regurgitacije. Kod oko 5% stanovništva ovo stanje značajno remeti kvalitet života i može dovesti do ozbiljnih komplikacija. Endoskopski verifikovano zapaljenje sluzokože jednjaka postoji kod oko 10 % stanovnika. Dokazano je da godišnja incidenca GERB-a sa komplikacijama dramatično raste nakon 40-te godine života, kao i da je tri puta češća kod muškaraca. Raspon prevalence (ukupan broj obolelih osoba u odnosu na celu populaciju) GERB-a u svetu značajno varira. Danas se smatra da prevalenca GERB u Severnoj Americi iznosi čak oko 28 %, Evropi 15 % (sa rasponom od 9 do 26 %), dok je najniža u istočnoj Aziji gde iznosi svega oko 10 %. Sa druge strane incidenca (broj novoobolelih osoba na godinu dana) u SAD i Evropi u proseku iznosi 5 na 1000 stanovnika. Početkom XXI veka u Evropi oko 20 miliona ljudi boluje od GERB-a (prevalenca 15 %), pri čemu se godišnje samo na njihovo lečenje potroši oko 8 milijardi €.

Svetska prevalenca GERB-a

Ukoliko se izrazita gorušica javlja dva ili više puta nedeljno, značajno remeti kvalitet života. Upravo ovakva učestalost gorušice treba da bude povod da se javite lekaru, u cilju sprovođenja specijalizovane i adekvatne dijagnostike i lečenja. S druge strane pojava učestalih regurgitacija a posebno otežanog gutanja zahteva neodložnu lekarsku konsultaciju. 

Uzroci nastanka

Na donjem kraju jednjaka, gde se jednjak nastavlja u želudac, postoji kružni mišićni prsten zvani donji ezofagealni sfinkter (DES). Tokom gutanja, DES se opušta da omogući hrani da pređe u želudac i nakon toga se skuplja kako bi sprečio vraćanje hrane i kiseline u jednjak. Vremenom DES postaje slab ili se češće opušta jer se želudac slabije prazni i postaje proširen, omogućavajući želudačnom sadržaju da se vrati u jednjak. Ako postoji slabost dijafragme želudac može delimično prolabirati kroz dijafragmu u grudnu duplju, formirajući klizajuću hijatus herniju (želudačnu kilu). Prisustvo hijatus hernije omogućava češći refluks želudačnog sadržaja u jednjak. 

Inicijalni momenat u nastanku GERB-a predstavlja povećanje učestalosti refluksa. Prisustvo velike količine kiseline u jednjaku dovodi do pojave ne-erozivnog ezofagitisa (zapaljenja sluzokože bez oštećenja), koji utiče na oslabljeno funkcionisanje mišića jednjaka. Manifestacije oslabljenosti mišića jednjaka su smanjenje pritiska u DES-u i skraćenje ukupne dužine jednjaka usled kiselinom uzrokovane kontrakcije mišića jednjaka i pojave hernije hijatusa jednjaka. Samim tim, nastanak hernije hijatusa dovodi do uvećanja dijafragamalnog otvora jednjaka i usporenijeg pražnjenja jednjaka. Prisustvo hernije hijatusa jednjaka i slabost dijafragme dovodi do nastanka dodatnih refluksnih mehanizama koji još više pojačavaju GERB i dovode do pojave erozivnog ezofagitisa, a zatim i težih komplikacija.

Simptomi

Epizode fiziološkog refluksa se javljaju nakon jela, kratkog su trajanja, uglavnom ne stvaraju ozbiljnije simptome i izuzetno retko se javljaju tokom sna. Sa druge strane patološki, štetan refluks je povezan sa simptomima i/ili oštećenjem sluzokože završnog dela jednjaka, često praćenim noćnim epizodama osećaja gorušice. Klinička slika GERB-a obuhvata tipične i atipične simptome kao i komplikacije, dajući ovom oboljenju veoma širok spektar. Pored gorušice, odnosno osećaja pečenja iza grudne kosti kao načešeg simptoma, pacijent može osećati regurgitaciju (nevoljno vraćanje hrane ili tečnosti iz želuca u jednjak), kao i otežano gutanje. Ova tri simptoma predstavljaju tipične manifestacije GERB-a.

GERB se danas uglavnom dijagnostikuje na osnovu simptoma koji su česti u opštoj populaciji, posebno kod osoba starijih od 40 godina. Osobe koji imaju gorušicu najmanje dva do tri puta nedeljno mogu imati gastroezofagealnu refluksnu bolest. Kvalitet života kod bolesnika sa GERB-om izrazito je poremećen i sličan je ili čak i manje kvalitetan nego kod bolesnika sa artritisom, infarktom miokarada, oslabljenim radom srca ili hipertenzijom. Najznačjaniji simptom GERB-a, gorušica, koji se doživljava kao osećaj paljenja, žarenja iza grudne kosti, i može se povremeno širi u grlo i dovesti do pojave kiselog ukusa u ustima.

Simptomi GERB-a
Gorušica
Regurgitacija hrane/tečnosti, ukus kiseline u grlu
Bol u grudima
Otežano gutanje (disfagija)
Bolno gutanje (odinofagija)
Stalna promuklost (laryngitis)
Hronični nadražajni kašalj, novootkrivena astma, ili astma samo noću
Bolovi u predelu želuca (bol u gornjim partijama trbuha)
Osećaj „knedle“ u grlu
Pogoršanje bolesti zuba
Česte infekcije pluća (pneumonija)
Hronični sinuzitis
Buđenje sa osećajem davljenja

Klinička slika GERB-a

Sledeći simptomi i znaci mogu ukazivati na ozbiljniji problem, kada bi osobe trebalo odmah da konsultuju specijalizovanog lekara:

Alarmantni simptomi GERB-a
Otežano ili bolno gutanje
Neobjašnjivi gubitak telesne težine
Bol u grudima
Gušenje
Krvarenje (povraćanje krvi ili pojava crne stolice)

Pojedine osobe koje boluju od GERB-a nemaju endoskopski vidljivo oštećenje sluzokože jednjaka (ne-erozivna refluksna bolest, funkcionalna gorušica), dok druge imaju jasno vidljiva oštećenja odnosno komplikacije (ezofagitis, peptične stenoze, Barrett-ov jednjak) ili imaju ekstraezofagealne manifestacije u vidu pulmonalnih, ušnih, faringealnih ili laringealnih simptoma. Na kraju, kao najdramatičnija posledica višegodišnje refluksne bolesti može nastati karcinom jednjaka. Komplikacije nastale zbog GERB-a mogu nastati čak i kad kod bolesnika ne postoji tipični simptomi.

Detaljnije o simptomima GERB-a pogledati u SIMPTOMI.

 

Nastavite sa čitanjem